Metafora jest mi\u0119dzyludzka, mentalna i multimodalna. Metafora jest znanym i powszechnym sposobem wyra\u017cania jednych idei przez inne, a wi\u0119c wyra\u017cania poj\u0119\u0107 z domeny docelowej przez te z \u017ar\u00f3d\u0142owej (G. Lakoff 1993) lub rematu przez temat (Ziomek). M\u0105dro\u015b\u0107 metafory przejawia si\u0119 w jej wp\u0142ywie na dziedzin\u0119, kt\u00f3r\u0105 opisuje. U\u017cyta w polityce mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 wojn\u0119 (R.T. Lakoff 2000), a w kontek\u015bcie chorych na raka mo\u017ce wp\u0142yn\u0105\u0107 na postrzeganie szans na wyleczenie (Demj\u00e9n and Semino 2017). Najnowsze badania nad metaforami z wykorzystaniem obrazowania m\u00f3zgu sugeruj\u0105 zwi\u0105zek metaforyzaji z prze\u017cyciami emocji (Citron et al. 2016). Metafora zatem ma moc i wp\u0142yw na wiele dziedzin \u017cycia.<\/p>\n
Monografia pod tytu\u0142em M\u0105dro\u015b\u0107 metafory: komunikacyjny model metafory kognitywnej<\/em> jest podsumowaniem blisko dziesi\u0119ciu lat bada\u0144 autora nad metafor\u0105 i dialogiem. KMMK \u0142\u0105czy wszystkie poziomy systemu j\u0119zyka wa\u017cne dla komunikacji mi\u0119dzyludzkiej: pragmatyczny, syntaktyczny i semantyczny. Podstawy modelu s\u0105 oparte na kilku teoriach: j\u0119zyka i metafory j\u0119zykoznawstwa kognitywnego oraz metod j\u0119zykoznawstwa korpusowego i teorii formalnych. Poj\u0119cia przej\u0119te z j\u0119zykoznawstwa kognitywnego pochodz\u0105 z teorii metafory poj\u0119ciowej (G. Lakoff and Johnson 2010) i gramatyki kognitywnej (Langacker 2009; Sullivan 2013) oraz interakcjonistycznego podej\u015bcia do bada\u0144 j\u0119zyka (Tomasello 2002; Gardenfors 2012). Metody j\u0119zykoznawstwa korpusowego wykorzystane w badaniach to: analiza frekwencji i s\u0142\u00f3w kluczowych oraz automatyczne tagowanie wyraz\u00f3w w kategoriach syntaktycznych i semantycznych. Wprowadzam tak\u017ce kilka metod anotacji werbalnych wyra\u017ce\u0144 metaforycznych dostosowanych do specyfiki j\u0119zyka polskiego. Teoria formalna (Ba\u0144czerowski) pos\u0142u\u017cy\u0142a za \u017ar\u00f3d\u0142o relacji determinacji i definicji syntagmy hipotaktycznej, kt\u00f3re s\u0105 potrzebne do operacyjnej definicji werbalnego wyra\u017cenia metaforycznego. Przeprowadzone w ramach kierowanego przeze mnie pi\u0119cioletniego projektu badawczego analizy wykaza\u0142y zasadno\u015b\u0107 zastosowanych teorii i metod w badaniach metafory u\u017cywanej w komunikacji mi\u0119dzyludzkiej. Nagrane w ramach projektu dialogi to sesje coachingowe, kt\u00f3re zosta\u0142y zrealizowane za pomoc\u0105 zestawu pyta\u0144 zwanego Clean Language (CL) w wersji polskiej. Pytania i techniki CL zosta\u0142y potraktowane jako metoda elicytacji metafory, gdy\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 bada\u0144 metafor opiera si\u0119 na przyk\u0142adach preparowanych przez samych badaczy lub pochodz\u0105cych z tekst\u00f3w pisanych, a nie z komunikacji twarz\u0105 w twarz.<\/p>\n Wsp\u00f3lnie z zespo\u0142em stworzyli\u015bmy jeden z najwi\u0119kszych na \u015bwiecie i unikalny w skali kraju anotowany audiowizualny korpus 110 nagra\u0144 multimodalnej komunikacji mi\u0119dzyludzkiej (MKM). Sk\u0142ada si\u0119 na niego 96 sesji coachingowych, w kt\u00f3rych wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 55 badanych i dw\u00f3ch coach\u00f3w \u2013 sesje przeprowadzono za pomoc\u0105 pyta\u0144 Clean Language w j\u0119zyku polskim. Korpus obejmuje tak\u017ce 40 transkrypcji sesji z oznakowanymi typami zar\u00f3wno pyta\u0144 coacha, jaki i odpowiedzi badanego oraz opisanymi multimodalnymi wyra\u017ceniami metafor konceptualnych w j\u0119zyku polskim, co stanowi ponad 75 godzin nagra\u0144, 30 godzin transkrypcji (prawie 200 000 wyraz\u00f3w), 10 godzin anotacji gest\u00f3w oraz multimodalnych wyra\u017ce\u0144 metaforycznych (ponad 500 jednostek wyst\u0119puj\u0105cych w formie gestowej i graficznej). Przewiduje si\u0119, \u017ce korpus b\u0119dzie stanowi\u0142 wa\u017cne uzupe\u0142nienie istniej\u0105cych zbior\u00f3w polszczyzny m\u00f3wionej, kt\u00f3re s\u0105 (z przyczyn technicznych) wci\u0105\u017c niewystarczaj\u0105co reprezentowane w Narodowym Korpusie J\u0119zyka Polskiego (stanowi\u0105 10%). Dla por\u00f3wnania \u2013 nagrania zebrane w innych projektach, w kt\u00f3rych bra\u0142em udzia\u0142, obejmuj\u0105 zwykle kilkana\u015bcie godzin nagra\u0144 i kilkunastu m\u00f3wc\u00f3w, co pozwala na badania por\u00f3wnawcze (Konat 2016).<\/p>\n W modelu zaproponowano nast\u0119puj\u0105c\u0105 definicj\u0119 metafory: syntagma hipotaktyczna, w kt\u00f3rej co najmniej jeden wyraz jest w znaczeniu niepodstawowym (prawdopodobnie przeno\u015bnym). Tak zdefiniowana metafora jako jednostka bada\u0144 jest wyra\u017ceniem j\u0119zykowym i dlatego nazywam j\u0105 werbalnym wyra\u017ceniem metaforycznym. Przyj\u0119to tak\u017ce, \u017ce wyra\u017cenie metaforyczne jest realizacj\u0105 metafory poj\u0119ciowej (G. Lakoff 1993). Definicja sta\u0142a si\u0119 podstaw\u0105 procedury anotacji werbalnych wyra\u017ce\u0144 metaforycznych w dialogach, kt\u00f3re zosta\u0142y nagrane w ramach projektu badawczego (NCN: UMO-2011\/03\/D\/HS6\/05993). Procedura dzieli si\u0119 na dwie cz\u0119\u015bci: pierwsza dotyczy anotacji lingwistycznych wyra\u017ce\u0144 metaforycznych, a druga personalnych. Lingwistyczne wyra\u017cenia metaforyczne s\u0105 zwi\u0105zkami wyraz\u00f3w, kt\u00f3rych znaczenia s\u0105 znane rodzimym u\u017cytkownikom j\u0119zyka, czyli s\u0105 ju\u017c systematycznie u\u017cywane w innych kontekstach. Zale\u017cnie od stopnia konwencjonalizacji tych wyra\u017ce\u0144 mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce s\u0105 to wyra\u017cenia metafor martwych \u2013 czyli takich, w kt\u00f3rych motywacja po\u0142\u0105czenia wyraz\u00f3w i skojarzonych z nimi poj\u0119\u0107 jest przezroczysta i niekoniecznie znana naiwnym u\u017cytkownikom j\u0119zyka. Anotatorki metafor (osoby, kt\u00f3re w ramach projektu oznacza\u0142y wyra\u017cenia metaforyczne) pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 wspomnian\u0105 definicj\u0105 i procedur\u0105 opisan\u0105 szczeg\u00f3\u0142owo w monografii zidentyfikowa\u0142y prawie dwa i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca werbalnych wyra\u017ce\u0144 metaforycznych i uzyska\u0142y wysok\u0105 zgnodno\u015b\u0107 anotacji (k=0,9). Wszystkie zidentyfikowane wyra\u017cenia lingwistyczne metafor sk\u0142adaj\u0105 sie z co najmniej z jednego wyrazu w znaczeniu przeno\u015bnym (niepodstawowym) i zwykle z co najmniej jednego wyrazu w znaczeniu podstawowym. Personalne wyra\u017cenia metaforyczne to bardziej osobiste, indywidualne po\u0142\u0105czenia wyraz\u00f3w, kt\u00f3rych znaczenia s\u0105 znane przede wszystkim ich tw\u00f3rcom \u2013 pojedynczym u\u017cytkownikom j\u0119zyka. Przyj\u0119ta w projekcie procedura pozwoli\u0142a na zidentyfikowanie ponad p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca wyraz\u00f3w tworz\u0105cych personalne wyra\u017cenia metaforyczne istotne dla uczestnik\u00f3w dialog\u00f3w. W przypadku multimodalnej metafory gestowej przyj\u0119to procedur\u0119 opart\u0105 na systemie kodowania ruch\u00f3w r\u0105k NEUROGES (Lausberg 2013) i procedurze MIP-G (Cienki 2017). Metafor\u0119 gestow\u0105 zdefiniowano jako wyst\u0105pienie co najmniej jednego gestu wraz z wyrazem maj\u0105cym odniesienie abstrakcyjne (ang. abstract referent<\/em>, termin przej\u0119ty od Cienki 2017; Lausberg 2013; Mueller 2008). Potwierdzono tym samym obserwacje innych badaczy gest\u00f3w metaforycznych m\u00f3wi\u0105ce, \u017ce nie mo\u017cna zidentyfikowa\u0107 metafory w samym ge\u015bcie czy ruchu r\u0119ki, gdy\u017c istotny jest kontekst j\u0119zykowy (Antas 2013; Chui 2011).<\/p>\n Definicja i procedura obejmuj\u0105 wyra\u017cenia, a nie pojedyncze wyrazy, co stanowi rozszerzenie znanej badaczom metafor procedury identyfikacji metafory. Uwa\u017cam, \u017ce zebrany materia\u0142 jest wystarczaj\u0105c\u0105 przes\u0142ank\u0105 by s\u0105dzi\u0107, \u017ce metafora nie mo\u017ce by\u0107 jednowyrazowa (z wyj\u0105tkiem kontaminacji wyrazowych) ani jednopoj\u0119ciowa. Dla zaistnienia metafory potrzebne s\u0105 co najmniej dwa poj\u0119cia i co najmniej dwa wyrazy je okre\u015blaj\u0105ce. Ponadto dla metafory potrzebni s\u0105 u\u017cytkownicy j\u0119zyka, kt\u00f3rzy jako uczestnicy interakcji jej u\u017cyj\u0105. Badania psychologiczne i pragmatyczne pokazuj\u0105, \u017ce dla rozumienia metafory konieczna jest mentalizacja, czyli umiej\u0119tno\u015b\u0107 przypisywania stan\u00f3w mentalnych innym osobom i postrzeganie dzia\u0142a\u0144 innych os\u00f3b, w tym dzia\u0142a\u0144 komunikacyjnych, jako przejaw\u00f3w aktywno\u015bci umys\u0142owej (Happ\u00e9 1993; Szwabe 2006; Gibbs 2017). St\u0105d wniosek, \u017ce model metafory powinien uwzgl\u0119dnia\u0107 tak\u017ce wymagania pragmatyczne i relacje pomi\u0119dzy u\u017cytkownikami. W rezultacie proponuj\u0119 znie\u015b\u0107 podzia\u0142 wyra\u017ce\u0144 metaforycznych na metafory in praesentia<\/em> i in absentia<\/em> (grupa mju; patrz Ziomek 1991), je\u015bli kontekst rozumiany jako otoczenie innych wyraz\u00f3w przy danym wyra\u017ceniu oraz okoliczno\u015bci wypowiadania metafory jest wystarczaj\u0105cy dla zrozumienia jej znaczenia. Rozr\u00f3\u017cnienie jest potrzebne w leksykografii i badaniu historii j\u0119zyka lub przek\u0142adu, gdy\u017c znane s\u0105 liczne przyk\u0142ady pojedynczych wyraz\u00f3w zyskuj\u0105cych miano metafory in absentia<\/em> typu \u201ezbaranie\u0107\u201d lub idiomatycznych po\u0142\u0105cze\u0144 wyraz\u00f3w typu \u201ew gor\u0105cej wodzie k\u0105pana\u201d. Dlatego znaczenia tych wyra\u017ce\u0144 s\u0105 w wielu s\u0142ownikach odnotowane w osobnych has\u0142ach (Rudnicka 2004; Ba\u0144ko 2014). Jednak\u017ce jak wykaza\u0142y analizy korpusu w omawianej monografii, zar\u00f3wno wyra\u017cenia idiomatyczne, jak i sformu\u0142owania jednowyrazowe wyst\u0119puj\u0105 w kontek\u015bcie innych wypowiedzi, kt\u00f3re uzasadniaj\u0105 ich u\u017cycie i znaczenie. Innymi s\u0142owy, metaforyka obejmuje nie tylko wyra\u017cenia, ale ca\u0142e ci\u0105gi wypowiedzi jednego m\u00f3wcy (tekst). Podobne wnioski wyci\u0105gni\u0119to z analiz tekst\u00f3w w j\u0119zyku angielskim (Cameron and Maslen 2010). Metafora w dialogu jako ca\u0142o\u015bci ma tak\u017ce moc heurystyczn\u0105, czyli umo\u017cliwia uczestnikom dialogu dok\u0142adniejsze zrozumienie omawianej przez nich sytuacji (Tay 2013; Chlewi\u0144ski 1999). Szczeg\u00f3lnie dotyczy to kariery zawodowej i planowania przysz\u0142o\u015bci oraz szukania pracy, co by\u0142o tematem nagrywanych w projekcie sesji. Uczestnicy uzyskali wgl\u0105d por\u00f3wnywalny do opisywanego w psychologii my\u015blenia przez analogi\u0119 i wychodzenia poza znane schematy (Wojciszke 1986; Chlewi\u0144ski 1999; Haman 1993). Jako\u015bciowa analiza sesji prowadzi do wniosku, \u017ce stosowanie otwartych pyta\u0144 zwanych Clean Language (np. \u201eI co jeszcze o tym X?\u201d lub \u201eI jakie to X jest?\u201d lub \u201eCzego potrzeba, by sta\u0142o si\u0119 X?\u201d) pozwala na rozwijanie metafor wewn\u0119trznych (personalnych) przy minimalnym wprowadzaniu przez prowadz\u0105cego rozmow\u0119 innych metafor i dodatkowych znacze\u0144. Otwiera to nowe mo\u017cliwo\u015bci znajdowania porozumienia w innych kontekstach komunikacji mi\u0119dzyludzkiej \u2013 mediacjach (Janier and Reed 2017) czy negocjacjach \u2013 oraz pozwala na wykonywanie wywiad\u00f3w pog\u0142\u0119bionych. Spos\u00f3b zadawania pyta\u0144 i tre\u015bci wnoszone przez pytaj\u0105cego s\u0105 w\u00f3wczas kontrolowane (lista pyta\u0144 i ich forma s\u0105 ograniczone), a ujawniane przez odpowiadaj\u0105cego tre\u015bci w formie metafor pozwalaj\u0105 na systematyczne analizy. Przewiduje si\u0119, \u017ce takie metody akwizycji i analizy metafory gwarantuj\u0105 wy\u017csz\u0105 powtarzalno\u015b\u0107 i rzetelno\u015b\u0107 j\u0119zykoznawczych bada\u0144 naukowych.<\/p>\n Przedstawione w monografii statystyczne analizy ilo\u015bciowe wykaza\u0142y zwi\u0105zek pomi\u0119dzy wyst\u0119powaniem lingwistycznych oraz personalnych wyra\u017ce\u0144 metaforycznych a okre\u015blonymi zachowaniami komunikacyjnymi coacha, np. powtarzaniem s\u0142\u00f3w i\/lub gest\u00f3w uczestnika sesji coachingowych. Innymi s\u0142owy, metaforyzacja jednego rozm\u00f3wcy zale\u017cy od na\u015bladowania go przez drugiego i dotyczy to w szczeg\u00f3lno\u015bci na\u015bladowania gest\u00f3w, a mniej s\u0142\u00f3w. Przeprowadzone analizy umo\u017cliwiaj\u0105 badania por\u00f3wnawcze z innymi korpusami tekst\u00f3w, w kt\u00f3rych zosta\u0142y zanotowane wyra\u017cenia metaforyczne w j\u0119zyku polskim. Zjawiska powtarzania zachowa\u0144 komunikacyjnych w interakcji s\u0105 cz\u0119sto wi\u0105zane z afektem i poczuciem blisko\u015bci uczestnik\u00f3w interakcji (Kulesza 2016). Jednak\u017ce, jak wykaza\u0142y badania opisane w monografii, efekt powtarzania gest\u00f3w czy s\u0142\u00f3w rozm\u00f3wcy jest os\u0142abiony lub kompensowany przez inne czynniki wp\u0142ywaj\u0105ce na przebieg konwersacji. W szczeg\u00f3lno\u015bci istotny jest czas trwania rozmowy i osobowo\u015b\u0107 coacha.<\/p>\n W monografii proponuj\u0119 tak\u017ce metody interpretacji metafor wyra\u017canych werbalnie, a konkretnie \u2013 metody rekonstrukcji metafor poj\u0119ciowych na podstawie relacji hiponimii (Ba\u0144czerowski 1980). Stosuj\u0119 tak\u017ce spos\u00f3b p\u00f3\u0142automatycznego tagowania wyraz\u00f3w kategoriami poj\u0119ciowymi opisanymi w polskiej S\u0142owoSieci w celu systematycznej i powtarzalnej rekonstrukcji metafor poj\u0119ciowych. Metafora poj\u0119ciowa w \u015bwietle prezentowanego modelu to zestawienie co najmniej dw\u00f3ch poj\u0119\u0107 tworz\u0105cych domeny \u017ar\u00f3d\u0142ow\u0105 i docelow\u0105, kt\u00f3rych nazwy s\u0105 hiperonimami dla wyraz\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych w wyra\u017ceniu metaforycznym i odpowiadaj\u0105cym mu wyra\u017ceniu niemetaforycznym. Oba wyra\u017cenia cechuje to\u017csama struktura semantyczna \u2013 asymetria: poj\u0119ciowa autonomia wyrazu odnosz\u0105cego si\u0119 do domeny docelowej i zale\u017cno\u015b\u0107 poj\u0119ciowa wyrazu odnosz\u0105cego si\u0119 do domeny \u017ar\u00f3d\u0142owej (Langacker 2009; Sullivan 2013) \u2013 i to\u017csama struktura syntaktyczna (asymetria w syntagmie hipotaktycznej). Wsp\u00f3lny dla obu wyra\u017ce\u0144 jest jeden wyraz, kt\u00f3ry w wyra\u017ceniu metaforycznym ma znaczenie przeno\u015bne, a niemetaforycznym \u2013 podstawowe. Zastosowanie podzia\u0142u znacze\u0144 przej\u0119tych z polskiej S\u0142owosieci, poj\u0119\u0107 z j\u0119zykoznawstwa formalnego (Ba\u0144czerowski 1980) i funkcjonalnego (Langacker 2009) pozwala na zautomatyzowanie procedury identyfikacji i interpretacji wyra\u017ce\u0144 metaforycznych w j\u0119zyku polskim. Zgodnie z moj\u0105 wiedz\u0105 nie zosta\u0142o to jeszcze wykonane dla j\u0119zyka polskiego, lecz znane s\u0105 udane pr\u00f3by w innych j\u0119zykach (El-Haj et al. 2017). Jednocze\u015bnie nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na to, i\u017c przedstawiany model jest pr\u00f3b\u0105 po\u0142\u0105czenia dw\u00f3ch nurt\u00f3w bada\u0144 w j\u0119zykoznawstwie, kt\u00f3re maj\u0105 odmienne za\u0142o\u017cenia filozoficzne: formalnego i funkcjonalnego. Przyj\u0105\u0142em bowiem, \u017ce cho\u0107 teorie formalne czy aksjomatyczne, takie jak systemowe uj\u0119cie Ba\u0144czerowskiego (1980), nie przewiduj\u0105 tworzenia wyra\u017ce\u0144 metaforycznych, to nie wykluczaj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci ich u\u017cywania w wypowiedziach j\u0119zyka naturalnego. Dlatego proponowana przeze mnie teoria jest uzupe\u0142nieniem zar\u00f3wno teorii formalnych, w kt\u00f3rych metafor si\u0119 nie opisuje, jak i funkcjonalnych, kt\u00f3re s\u0105 pos\u0105dzane o brak sp\u00f3jnego stosowania poj\u0119\u0107 i metod analiz.<\/p>\n Ilo\u015bciowe badania metafor s\u0105 nowatorskie w Polsce i na \u015bwiecie, gdy\u017c znane s\u0105 nieliczne publikacje okre\u015blaj\u0105ce liczby wyst\u0105pie\u0144 wyra\u017ce\u0144 metaforycznych w j\u0119zyku polskim (Wr\u00f3blewski 1998; \u017bmigrodzki 1995; Dobrzy\u0144ska 1986; Okopie\u0144-S\u0142awi\u0144ska 1985) czy angielskim (Sullivan 2013; Mathieson et al. 2016; Steen 2017). Poniewa\u017c korpus obejmuje konwersacje, w kt\u00f3rych znaleziono dwa i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca lingwistycznych wyra\u017ce\u0144 metaforycznych, stanowi on warto\u015bciowe uzupe\u0142nienie wymienionych wcze\u015bniej korpusowych bada\u0144 metaforyki polskiej. Zaproponowane w monografii tezy i metody znajd\u0105 zastosowanie w badaniach metafor w innych korpusach i j\u0119zykach, zw\u0142aszcza w powi\u0105zaniu z emocjami czy argumentacj\u0105, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 w polu najnowszych bada\u0144 j\u0119zykoznawstwa kognitywnego, korpusowego czy komputacyjnego.<\/p>\n Ponadto przedstawione w monografii opisy pyta\u0144 i odpowiedzi uczestnik\u00f3w sesji stanowi\u0105 wa\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy dla rosn\u0105cej spo\u0142eczno\u015bci praktyk\u00f3w: coach\u00f3w, trener\u00f3w i psychoterapeut\u00f3w. Istniej\u0105ce podr\u0119czniki coachingu s\u0105 oparte na do\u015bwiadczeniach autor\u00f3w, lecz brakuje w nich udokumentowanych przyk\u0142ad\u00f3w analizowanych w nich wypowiedzi uczestnik\u00f3w sesji i coach\u00f3w. Monografia o metaforze jest jedn\u0105 z nielicznych w Polsce i na \u015bwiecie prezentacji fragment\u00f3w sesji i wzorc\u00f3w wypowiedzi pochodz\u0105cych z transkrypt\u00f3w, a nie skonstruowanych przez autora czy zas\u0142yszanych. Przewiduje si\u0119, \u017ce monografia wraz z przedstawionymi w niej metodami i za\u0142o\u017ceniami dotycz\u0105cymi bada\u0144 metafory i komunikacji b\u0119dzie inspiracj\u0105 dla nast\u0119pnych badaczy konwersacji, coachingu i odzwierciedlania.<\/p>\n BIBLIOGRAFIA<\/strong><\/p>\n Antas J., 2013, Semantyczno\u015b\u0107 Cia\u0142a. Gesty Jako Znaki My\u015blenia<\/em>. Primum Verbum.<\/p>\n Ba\u0144czerowski J., 1980, Systems of Semantics and Syntax: A Determinational Theory of Language<\/em>. T. 4, Neofilologia \u2013 Polska Akademia Nauk Oddzia\u0142 w Poznaniu, Warszawa, Pozna\u0144: Pa\u0144stwowe Wydawnictwo Naukowe.<\/p>\n Ba\u0144ko M., red, 2014, Inny S\u0142ownik J\u0119zyka Polskiego PWN. 2: P-\u017b<\/em>, wyd. 2, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.<\/p>\n Bralczyk J., 1998, J\u0119zyk na sprzeda\u017c<\/em>. Warszawa: Business Press.<\/p>\n Cameron L., Maslen R., 2010, Metaphor Analysis: Research Practice in Applied Linguistics, Social Sciences and the Humanities<\/em>. Equinox.<\/p>\n Chlewi\u0144ski Z., 1999, Umys\u0142: dynamiczna organizacja poj\u0119\u0107, analiza psychologiczna<\/em>. Biblioteka Psychologii Wsp\u00f3\u0142czesnej, Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN.<\/p>\n Chui K., 2011, Conceptual Metaphors in Gesture<\/em>. W: \u201eCognitive Linguistics” 22(3), s. 437-58. Doi:10.1515\/COGL.2011.017.<\/p>\n Citron F. M.M., Cacciari C., Kucharski M., Beck L., Conrad M., Jacobs A.M., 2016, When Emotions Are Expressed Figuratively: Psycholinguistic and Affective Norms of 619 Idioms for German (PANIG)<\/em>. W: \u201eBehavior Research Methods” 48(1), s. 91-111. Doi:10.3758\/s13428-015-0581-4.<\/p>\n Demj\u00e9n Z., The Routledge Handbook of Metaphor and Language<\/em>. London: Routledge Taylor & Francis Group, s. 385-399.<\/p>\n Dobrzy\u0144ska T., 1986, Teoria tekstu: zbi\u00f3r studi\u00f3w<\/em>. Wroc\u0142aw: Zak\u0142ad Narodowy im. Ossoli\u0144skich Wydawn. Polskiej Akademii Nauk.<\/p>\n El-Haj M., Rayson P., Piao S., Wattam S., 2017, Creating and Validating Multilingual Semantic Representations for Six Languages: Expert versus Non-Expert Crowds<\/em>. W: Proceedings of the 1st Workshop on Sense, Concept and Entity Representations and Their Applications<\/em>, Association for Computational Linguistics, s. 61-71.<\/p>\n Gardenfors P., 2012, Ewolucyjne i rozwojowe aspekty intersubiektywno\u015bci<\/em>. W: Empatia, obrazowanie i kontekst jako kategorie kognitywistyczne<\/em>, red. H. Kardela, Z. Muszy\u0144ski, M. Rajewski, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Sk\u0142odowskiej, s. 17-44.<\/p>\n Gibbs R.W., 2017, Metaphor Wars: Conceptual Metaphors in Human Life<\/em>. Dost\u0119p online: <http:\/\/search.ebscohost.com\/login.aspx?direct=true&scope=site&db=nlebk&db=nlabk&AN=1491887>.<\/p>\n Haman M., 1993, Badania nad analogi\u0105 i metafor\u0105 we wsp\u00f3\u0142czesnej psychologii proces\u00f3w poznawczych<\/em>. W: Psychologia a Semiotyka<\/em>, Warszawa: Zak\u0142ad Semiotyki Logicznej UW, s. 190-208.<\/p>\n Happ\u00e9 F.G.E., 1993, Communicative Competence and Theory of Mind in Autism: A Test of Relevance Theory<\/em>. W: \u201eCognition” 48(2), s. 101-119. Doi:10.1016\/0010-0277(93)90026-R.<\/p>\n Janier M. Reed C., 2017, Towards a Theory of Close Analysis for Dispute Mediation Discourse<\/em>. W: \u201eArgumentation” 31(1), s. 45-82. Doi:10.1007\/s10503-015-9386-y.<\/p>\n Juszczyk K., 2006, \u0106wiczenie czytania w j\u0119zyku obcym wspomagane komputerowo programem Colorado Literacy Tuto<\/em>r. W: \u201eInvestigationes Linguisticae” XIII, s. 62-85.<\/p>\n Konat B., 2016, \u00abMo\u017ce by\u0107 \u017ale ale mo\u017ce by\u0107 te\u017c bardzo dobrze\u00bb. Niepewno\u015b\u0107 i niedos\u0142owno\u015b\u0107 w wypowiedziach m\u0142odych Polak\u00f3w dotycz\u0105cych ich przysz\u0142o\u015bci zawodowej<\/em>. W: \u201eNiedos\u0142owno\u015b\u0107 w J\u0119zyku”, Krak\u00f3w: Tertium, s. 185-94.<\/p>\n Kulesza W., 2016, (Nie)\u015bwiadomy kameleon. Analiza zwi\u0105zku mi\u0119dzy stosowaniem niewerbalnej mimikry, uleg\u0142o\u015bci\u0105 wobec tego procesu a (nie)\u015bwiadomo\u015bci\u0105<\/em>. W: \u201ePsychologia Spo\u0142eczna” 2(37), s. 183-195. Doi:10.7366\/1896180020163705.<\/p>\n Lakoff G., 1993, The Contemporary Theory of Metaphor<\/em>. W: Metaphor and Thought<\/em>, red. Ortony A., Cambridge, New York: Cambridge Univ. Press.<\/p>\n Lakoff G., Johnson M., 2010, Metafory w naszym \u017cyciu<\/em>. T\u0142um. T. Krzeszowski, Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.<\/p>\n Lakoff R.T., 2000, The Language War<\/em>. Berkeley London: University of California Press.<\/p>\n Langacker R.W, 2009, Gramatyka kognitywna: wprowadzenie<\/em>. Krak\u00f3w: Towarzystwo Autor\u00f3w i Wydawc\u00f3w Prac Naukowych Universitas.<\/p>\n Mathieson F., Jordan J., Carter J.D., Stubbe M., 2016, Nailing Down Metaphors in CBT: Definition, Identification and Frequency<\/em>. W: \u201eBehavioural and Cognitive Psychotherapy” 44 (2), s. 236-48. Doi:10.1017\/S1352465815000156.<\/p>\n Okopie\u0144-S\u0142awi\u0144ska A., 1985, Semantyka Wypowiedzi Poetyckiej (Preliminaria)<\/em>. Zak\u0142ad Narodowy im. Ossoli\u0144skich.<\/p>\n Rudnicka E., 2004, Znaczenie metaforyczne w polskiej tradycji s\u0142ownikarskiej: studium leksykologiczno-leksykograficzne<\/em>. Warszawa: Wydawn. Naukowe Semper.<\/p>\n Steen G., 2017, Identifying Metaphors in Language<\/em>. W: The Routledge Handbook of Metaphor and Language<\/em>, London: Routledge Taylor & Francis Group, s. 73-87.<\/p>\n Sullivan K., 2013, Frames and Constructions in Metaphoric Language<\/em>. W: \u201eConstructional Approaches to Language” 14, Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.<\/p>\n Szwabe J., 2006, Powodzenie aktu komunikacji z punktu widzenia odbiorcy<\/em>. W: \u201eKognitywistyka: Podobie\u0144stwo„<\/em>, t. 2, red. H. Kardela, Z. Muszy\u0144ski,<\/p>\n Tay D., 2013, Metaphor in Psychotherapy: A Descriptive and Prescriptive Analysis<\/em>. John Benjamins Publishing.<\/p>\n Tomasello M., 2002, Kulturowe \u017ar\u00f3d\u0142a ludzkiego poznawania<\/em>. Biblioteka My\u015bli Wsp\u00f3\u0142czesnej, Warszawa: Pa\u0144st. Instytut Wydawniczy.<\/p>\n Wojciszke B., 1986, Teoria schemat\u00f3w spo\u0142ecznych: struktura i funkcjonowanie jednostkowej wiedzy o otoczeniu spo\u0142ecznym<\/em>. Wroc\u0142aw: Zak\u0142ad Narodowy im. Ossoli\u0144skich.<\/p>\n Wr\u00f3blewski P., 1998, Struktura, Typologia i Frekwencja Polskich Metafor<\/em>. Bia\u0142ystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Bia\u0142ymstoku.<\/p>\n Zimny R., 2008, Kreowanie obraz\u00f3w \u015bwiata w tekstach reklamowych<\/em>. Akademia Polszczyzny, Warszawa: Wydawnictwo Trio.<\/p>\n \u017bmigrodzki P., 1995, Zdania metaforyczne w j\u0119zyku polskim: opis semantyczno-sk\u0142adniowy<\/em>. W: \u201ePrace naukowe Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w Katowicach” 1519, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu \u015al\u0105skiego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Metafora jest mi\u0119dzyludzka, mentalna i multimodalna. Metafora jest znanym i powszechnym sposobem wyra\u017cania jednych idei przez inne, a wi\u0119c wyra\u017cania poj\u0119\u0107 z domeny docelowej przez te z \u017ar\u00f3d\u0142owej (G. Lakoff 1993) lub rematu przez temat (Ziomek). M\u0105dro\u015b\u0107 metafory przejawia si\u0119 w jej wp\u0142ywie na dziedzin\u0119, kt\u00f3r\u0105 opisuje. U\u017cyta w polityce mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 wojn\u0119 (R.T. Lakoff 2000), a w kontek\u015bcie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/juszczyk.home.amu.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2"}],"collection":[{"href":"http:\/\/juszczyk.home.amu.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/juszczyk.home.amu.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/juszczyk.home.amu.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/juszczyk.home.amu.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2"}],"version-history":[{"count":5,"href":"http:\/\/juszczyk.home.amu.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":227,"href":"http:\/\/juszczyk.home.amu.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2\/revisions\/227"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/juszczyk.home.amu.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n